Het kabinet werkt aan een aantal veiligheidstoetsen voor investeringen, fusies en overnames die een risico kunnen vormen voor de nationale veiligheid. Hiermee wil de overheid vitale infrastructuur, ondernemingen en essentiële bedrijven en technologie beschermen. Op dit moment bestaan al wettelijke sectorspecifieke investeringstoetsen in de elektriciteits-, gas- en telecommunicatiesector. Er wordt nu, naast een algemene wetgeving, ook gewerkt aan een sectorale investeringstoets op het gebied van defensie.

Categorieën

Voor de Defensie- en Veiligheidssector zijn twee investeringstoetsen specifiek van belang:

  • Wet Vifo (Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames)
  • WODI (Wet op de Defensie Industrie)

Wet Vifo

In navolging van Europese regelgeving heeft de Tweede Kamer in april 2022 de ‘Wet veiligheidstoets investeringen, fusies en overnames’, oftewel Vifo, aangenomen. Het wetsvoorstel ligt nu bij de Eerste Kamer en verwacht wordt dat deze later in het jaar in werking treedt. Feitelijk is het een screening waar twee soorten bedrijven mee te maken kunnen krijgen: vitale aanbieders en ondernemingen die beschikken over sensitieve technologie.

Vitale aanbieders en sensitieve technologieën

Vitale aanbieders zijn bedrijven die vitale processen uitvoeren. Deze zijn zo belangrijk voor de Nederlandse samenleving, dat uitval of verstoring tot grote maatschappelijke ontwrichting kan leiden. Daarnaast zijn er ondernemingen met sensitieve technologie die beschikken over bepaalde kennis of informatie over deze technologie die gevolgen kan hebben voor de nationale veiligheid als deze uitlekt.

Bedrijven moeten onder de wet Vifo goedkeuring vragen voor een investering, fusie of overname wanneer de onderneming diensten levert die vitaal zijn voor de Nederlandse samenleving (zie lijst NCTV) of actief is op het gebied van sensitieve technologie.

Meer informatie

Een kwaadwillende partij zou via een investering bijvoorbeeld zeggenschap kunnen krijgen in een Nederlandse onderneming die hoogwaardige technologie met militaire toepassingen ontwikkelt. Als een ongewenste partij zo’n onderneming overneemt, kan die techniek in verkeerde handen komen en tegen Nederlandse veiligheidsbelangen worden ingezet.

Onder sensitieve technologie vallen dual-use goederen (goederen die zowel civiel als militair kunnen worden toegepast en waarvoor een exportvergunning moet worden aangevraagd) en militaire goederen. Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat bepaalt via een algemene maatregel van bestuur (AMvB) welke vitale aanbieders of sensitieve technologieën wel of niet in aanmerking komen.

Vangnet met terugwerkende kracht

De wet Vifo gaat gelden voor ondernemingen waar nog geen sectorspecifieke toets voor is. Daaronder komt een AMvB te hangen, die makkelijk kan worden aangepast naar aanleiding van nieuwe technologische of geopolitieke ontwikkelingen. Zo fungeert de wet Vifo als vangnet voor die gevallen waarvoor (nog) geen sectorale investeringstoets bestaat.

Het wetsvoorstel heeft als peildatum 8 september 2020. Daarmee kunnen ook overnames en investeringen tussen die datum en de daadwerkelijke inwerkingtreding met terugwerkende kracht getoetst worden wanneer daar vanuit de bescherming van de nationale veiligheid aanleiding voor is.

Sectorale investeringstoets defensie-industrie

Er is naast de wet Vifo ook een investeringstoets specifiek voor de defensie industrie in de maak. Het Commissariaat Militaire Productie van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat en het ministerie van Defensie zijn daarvoor verantwoordelijk.

Met de werktitel “Wet op de defensie-industrie” (WODI) is deze nieuwe investeringstoets er ter voorkoming dat bepaalde overnames en investeringen leiden tot risico’s voor de nationale veiligheid, en in het bijzonder voor het vitale proces ‘Inzet defensie’. De bescherming van de nationale veiligheid blijft het nadrukkelijke uitgangspunt voor het toetsen, en indien noodzakelijk reguleren, van buitenlandse overnames en investeringen.

De wettelijke grondslag voor dit stelsel is op dit moment in voorbereiding. Naar verwachting zal de investeringstoets defensie-industrie eind 2022 in internetconsultatie gaan. Volgens de planning zal de wet 2023 aan de Tweede Kamer worden aangeboden.

Risico’s investeringstoetsen

De investeringstoetsen, en zeker de WODI, benadrukken het belang van (defensie-)industrie als vitaal onderdeel van de veiligheidsketen. Door maatregelen te nemen tegen ongewenste overnames en investeringen kan werkgelegenheid en technologie behouden blijven in Nederland. Dat is een verstandige aanpak.

Tegelijk moet ook rekening gehouden worden met mogelijke nadelige neveneffecten. De defensie- en veiligheidsindustrie is een internationaal gerichte sector waarbij veel Nederlandse bedrijven zakendoen of onderdeel zijn van internationale toeleveringsketens of bedrijven. De NIDV is van mening dat wetgeving hiermee rekening dient te houden en negatieve effecten zo veel mogelijk moet mitigeren.